Odszkodowanie za słupy energetyczne na działce – komu przysługuje?

W tym artykule wyjaśniamy, komu i kiedy przysługuje odszkodowanie za słupy energetyczne, jakie roszczenia wchodzą w grę i co może je zablokować. O tym, jak policzyć kwotę, piszemy w artykule [Ile wynosi odszkodowanie za słupy energetyczne na działce], a o procedurze w tekście [Jak uzyskać odszkodowanie za słupy energetyczne – krok po kroku].

Odszkodowanie czy wynagrodzenie – o co właściwie chodzi?

W potocznym języku mówi się o „odszkodowaniu za słupy”. Przepisy posługują się jednak kilkoma różnymi pojęciami, a każde oznacza inne roszczenie:

Roszczenie	Czego dotyczy	Podstawa prawna
Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie	Zapłata za przeszły okres, w którym operator korzystał z działki bez tytułu prawnego	art. 224–225 Kodeksu cywilnego
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu	Uregulowanie korzystania z działki na przyszłość	art. 305¹–305⁴ Kodeksu cywilnego
Odszkodowanie za szkodę	Naprawienie konkretnej szkody, np. zniszczonych upraw podczas prac serwisowych	przepisy o odpowiedzialności odszkodowawczej

Roszczenia można łączyć. Najczęściej właściciel rozlicza przeszłość jako bezumowne korzystanie i jednocześnie reguluje przyszłość przez ustanowienie służebności.

Kiedy przysługuje odszkodowanie za słupy energetyczne?

Kluczowe jest jedno pytanie: czy przedsiębiorstwo ma tytuł prawny do korzystania z działki? Takim tytułem może być:

• służebność przesyłu ustanowiona umową lub orzeczeniem sądu (zwykle wpisana w dziale III księgi wieczystej),
• decyzja starosty ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości (art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami),
• umowa albo zgoda właściciela, także poprzedniego,
• zasiedzenie służebności stwierdzone przez sąd.

Jeśli żadnego z tych tytułów nie ma, właściciel może żądać wynagrodzenia za bezumowne korzystanie. Nie musi przy tym wykazywać, że poniósł konkretną stratę. Sam fakt korzystania z gruntu wystarcza, a stopień ograniczeń wpływa przede wszystkim na wysokość kwoty.

Jeśli operator ma tytuł prawny, roszczenie może nadal istnieć, gdy korzysta z działki w szerszym zakresie, niż przewiduje umowa lub decyzja. Gdy tytułem jest decyzja administracyjna, odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości ustala się w osobnym trybie przewidzianym w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Komu przysługuje roszczenie?

Roszczenie przysługuje właścicielowi nieruchomości. Przy wynagrodzeniu za bezumowne korzystanie liczy się okres własności. Jeśli kupiłeś działkę, na której słupy już stały, możesz domagać się zapłaty za czas od nabycia. Roszczenia za wcześniejsze lata przysługują poprzedniemu właścicielowi, chyba że zostały na Ciebie przeniesione, np. w umowie sprzedaży.

Przy współwłasności warto, by współwłaściciele działali wspólnie albo uzgodnili, kto i w jakim zakresie dochodzi roszczeń.

Kiedy roszczenie może nie przysługiwać?

Najczęstsze sytuacje, w których żądanie zapłaty może okazać się nieskuteczne:

• służebność przesyłu została już ustanowiona za wynagrodzeniem,
• poprzedni właściciel zgodził się na posadowienie urządzeń i otrzymał zapłatę,
• sąd stwierdził zasiedzenie służebności na rzecz przedsiębiorstwa,
• roszczenie za dany okres uległo przedawnieniu.

Przedawnienie – za ile lat wstecz?

Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przedawnia się co do zasady po 6 latach, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. W praktyce oznacza to, że można domagać się zapłaty mniej więcej za 6 lat wstecz od chwili podjęcia formalnych kroków. Bieg przedawnienia przerywa m.in. wniesienie pozwu lub zawezwanie do próby ugodowej. Samo pismo do operatora go nie przerywa.

Zasiedzenie służebności – najważniejsza linia obrony operatorów?

Zasiedzenie to nabycie prawa przez długotrwałe korzystanie z cudzej nieruchomości. W przypadku służebności wymaga ono korzystania z trwałego i widocznego urządzenia przez 20 lat w dobrej wierze albo 30 lat w złej wierze. Jeśli do zasiedzenia doszło, operator ma tytuł prawny, a roszczenia właściciela są w dużej mierze wyłączone.

Szczególnie sporny jest okres sprzed 3 sierpnia 2008 r., kiedy do Kodeksu cywilnego wprowadzono służebność przesyłu. Przez lata Sąd Najwyższy dopuszczał doliczanie tego okresu do zasiedzenia. 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 10/16 uznał taką praktykę za niezgodną z Konstytucją. 

Podsumowanie

Odszkodowanie (a precyzyjnie: wynagrodzenie) za słupy energetyczne przysługuje właścicielowi działki, gdy przedsiębiorstwo korzysta z niej bez tytułu prawnego albo ponad jego zakres. Przed wysunięciem żądania sprawdź tytuł operatora, okres swojej własności, przedawnienie oraz ryzyko zasiedzenia.